Արարատից այն կողմ

Հայ-թուրքական հարաբերությունների շուրջ

Հոդված 1915-ի մասին. Սերգեյ Դանիելյան

Մենք մեկուկես միլիոն մարդ ենք կորցրել 1915 թվականին, մենք պահանջում ենք Թուրքիայից և ամբողջ աշխարից  ճանաչել 15 թվի եղեռնը: Ներողութուն խնդրել և փոխհատուցել…  

Դա յուրաքանչուր Հայի երազանքն է, երբեմն և հայ կոչվելու իմաստը:

Կարծում եմ` բոլորս կամ գոնե ոմանք հոգնել ենք դեկլարատիվ հայտարարութուններից և կարելի է հարցին այլ կերպ էլ մոտենալ:

15 թվի վնասների մասին գիտենք կամ գրեթե գիտենք: Իսկ օրինակ,  թե ինչ  դասեր է քաղել հայ ժողովուրդը Մեծ Եղեռնից կամ չգիտենք, կամ ինքներս մեզ ազգովի ապուշի տեղ ենք դրել:

Հավատացեք, ինքս գաղթականի թոռ եմ և ասածիս  մեջ ցինիզմ չկա: Եթե չլիներ Եղեռնը, չէր հզորանա  Հայկական Սփյուռքը, չէինք ունենա այդ քանակությամբ արվեստի և գիտության ասպարեզում իսկապես համաշխարհային ճանաչում ունեցող դեմքեր: Նրանցից գրեթե ոչ մեկը Հայաստանում չի ծնվել: Եվ ամենակարևորը` չէինք ունենա միաբանվելու գաղափար: Մահը միշտ միաբանում է: Թաղումը միակ միջոցառումն է, որտեղ հավաքվում են առանց հրավերի, բոլոր բարեկամներն ու ընկերները, կարևոր չէ` իրար սիրում են, թե ոչ:  Մի խոսքով: Եթե լուսնի հակառակ կողմը չի երևում, դեռ չի նշանակում, որ այն չկա:

Ես կոչ չեմ անում ուրախանալ դրանով կամ մոռանալ Եղեռնը, կամ հանձնվել,  դեռ ավելին`  կոչ եմ անում ավելի խորը զննել եղածը և այլ տեսանկյունից նայել կատարվածին, եթե անգամ մեզ ինչ-որ բան կարող է դուր չգալ:

Հաճախ մտավորականներից լսում ենք  “Թուրքը թուրք է մնում”: Այսինքն ի՞նչ: Է, Հայն էլ հայ է մնում, հետո՞: Դեռ ավելին. ուզբեկն էլ` ուզբեկ… ու դրանից ի՞նչ:

Ի դեպ, Թուրքիայում մտածող մոտ մի 30 հազար մարդ կա, ով  եղեռնը ընդունել է և իրենց հասարակությանն ու պետության պաշտոնական կարծիքին դեմ է գնացել:

Մեզ մոտ գոնե մի տասը հոգի կա՞, որ ասի “Թուրքն էլ է մարդ”: Դեռ ավելին, նրանք մեզանից ավելի քաղաքակիրթ են և բանիմաց: Իրենց պետական ապարատի աշխատողները գրագետ են,  պրոֆեսիոնալ են, հրաշալի դիվանագետ են,  լավ են ճանաչում աշխարհը, լուրջ, միջազգային նշանակութուն ունեցող գրականություն և արվեստ են ստեղծում, մեզնից ավելի հոգևոր են, ունեն հայտնի կինոգործիչներ, օտարամոլ չեն, հայրենասեր են…

Չէ, մենք միշտ լսել ենք, որ նրանց համար թատրոն ենք ստեղծել, մշակույթ, ճարտարապետութուն…և այլն: Եվ եթե մենք չլինեինք, նրանք հիմա հետամնաց ազգ կլինեին: Լավ, հասկացանք: Դա 100 տարի առաջ էր, իսկ հիմա՞:

Ի դեպ, դա միայն մեր շնորհքը չէ, որ թուրքերը հիմա քաղաքակիրթ են: Թուրքերը կարողացել են, ի տարբերութուն ոմանց, իրենց  միջով անցկացնել հունական, բյուզանդական, արաբական, ասորական և շատ ուրիշ մշակույթներ: Եվ դա արել են ոչ թե գյոռմամիշի նման` իրենց քաղաքի  պատերին օտար լեզվով ցուցանակներ և անճաշակ գովազդներ փակցնելով, այլ քայլ առ քայլ, դարերով սինթեզել են և մշակել այդ ժողովուրդների լեզուն,արվեստը, խոհանոցը, գիտությունը, երաժշտութունը և ստեղծել են իրենցը: Թեկուզ երբեմն և ուրիշի արյան հաշվին, բայց ստեղծել են:

Ի դեպ, մի բան էլ ասեմ. թուրքը ժամանակին կոտորել է ոչ միայն հայերին, այսինքն` մեր գենոցիդի “էքսկլյուզիվ” իրավունքները կարելի է վերանայել: Համենայն դեպս, իսկական հումանիստը այդպես կվարվեր:

Ամեն ազգ միշտ ապրում է ուրիշի, ավելի թույլի հաշվին: Մենք էլ ժամանակին բոլոր ազգերին, ով որ մեր կողքին է ապրել, ոչնչացրել, ասիմիլացրել ենք` սկսած ուրարտական ցեղերից, վերջացրած Ասորեստանով: Այնքան որ դա շատ վաղուց էր եղել, մոռացվել է: Այսինքն` ինչո՞ւ է մոռացվել: Մենք մեր Տիգրամ Մեծով  աշխարհին արդեն “ծնգլահան ենք” արել` մոռանալով, որ նրան կարելի էր անվանել ասիական բռնապետ և դահիճ:  Բայց դե հիմա ո՞վ ա հիշում: Է, ո՞վ մնաց, որ հիշի:

Հիտլերյան այն թեզը, թե “Ո՞վ է հիշում Հայերի ցեղասպանութունը”, ինձ հոգեհարազատ չէ: Տատիկս վանեցի էր,պապս` Ղարսից և եղեռնի բոլոր սարսափները մանկուց շրջում են օրգանիզմիս բոլոր հեղուկների հետ`սնելով մարմինս, ուղեղս, հոգիս: Այդ ամենը ինձ պատմում էին որպես մանկական հեքիաթներ, այդ սերունդը որբանոցում էր մեծացել, իրենց իմացած հեքիաթն էլ իրենց կյանքն է եղել : Ով որ տեսել է “Սերոժիկ” ներկայացումը, կհասկանա, թե ինչի մասին եմ խոսում:

Մեր ժողովրդի մեծ մասը մանկամիտ է: Իսկի չգիտենք էլ, թե ի՞նչ ենք ուզում, ումի՞ց: Լացող, քմահաճ երեխայի նման խանութում ընկել ենք գետնին ու լրբանում ենք` ծնողից ինչ-որ բան պահանջելով: Տենց երեխուն որ կողքից նայում ես, մտքումդ ասում ես. “երանի պաշտպանվեի, չծնվեր”:

Նախ, մենք ամեն մեկս առանձին պիտի մեզ հարցնենք, թե ինչ ենք ուզում աշխարհից: Մեր կորցրած հայրենի՞քը: Ինչի՞ համար, ո՞ւմ համար: Վանա լճի կողքերը ևս մեկ քյաբաբնոց դնելու համա՞ր: Հենա` մի հատ Հարսնաքար ունենք էլի, մի հատ է՞լ եք ուզում: Մի քիչ ավելի սուրը, որ ազգովի նստենք: Համել զագառ կընդունենք:)

Թե՞ արդարություն ենք պահանջում: “Թող ներողութուն խնդրեն, որ մեզ կոտորել են”: Թող խնդրեն, ես դեմ չեմ: Տատիկիս գերեզմանին մոմ կվառեմ: Վերջապես կթաղեմ իմ մեջ ապրող անթաղ մեռելին:

Բայց  մենք պատրա՞ստ ենք գոնե ինքներս մեզ  խոստովանել, որ ապրելով ընդանուր պետության մեջ` առաջին համաշխարհայինի ժամանակ ուզում էինք Թուրքիան` այն ժամանակվա մեր ընդհանուր հայրենիքը, հանձել Ռուսաստանին:

Եկեք մի քիչ էլ մեր սրտից չխոսենք: Հենց այդքան բան:

Հայերը Թուրքիայում անցյալ դարասկզբին ունեին փող,ոսկի, գործարաններ, հանքեր: Ո՞վ է մեղավոր, որ չէին զինվում: Երևի ունևորները վզերն էին հաստացնում, ինչպես հիմա, վանդակներում փղեր կռվացնում, տարբեր սեռերի սիրուհիներ էին պահում, էլ ե՞րբ զինվեին, ինչո՞ւ զինվեին: Կարծում էին` փողը կփրկի՞: Հիմա էլ են կարծում: Փրկելո՞ւ է: Մենք ունեինք թուրքական պետական ապարատում հայ պաշտոնյաներ, ինչո՞ւ չէին ենթադրում, թե ինչ կարող է լինել: Վարուժան, Սիամանթո, Կոմիտաս, Ռ. Սևակ: Երևի էլի մարդիկ կային, որոնց անունները ես չգիտեմ: Նրանց միշտ հիշում ենք որպես նահատակներ, համաձայն եմ, ես կասեի` ռոմանտիկ-նահատակներ, նրանք անգամ չէին ենթադրում, թե ինչ է լինելու: Ոչ ոք  վտանգ չէր զգում… Ինչպես հիմա: Հետաքրքիր է` էլ ի՞նչ պիտի լիներ, որ զգային: Աբդուլ Համիդի  “պրոֆիլակտիկ ջարդերը” հերիք չէ՞ին:  Ինչո՞ւ ենք հեռու գնում. հիմա մենք վտանգ զգո՞ւմ ենք: Վտանգը մեր մեջ է, այստեղ, մեր տանը, մեր քթի առաջ, զգո՞ւմ ենք: Հայերեն ոչ մի լուրջ պրոֆեսիոնալ գրականություն չի թարգմանվում,  չկա լուրջ արտադրություն, գիտություն, երկիրը մի քանի հոգու ձեռքին է, դրա պատճառով բիզնես ասածը գոյություն չունի, չկա ոչ օպոզիցիա, ոչ պոզիցիա, ժողովուրդը չի հավատում վաղվա օրվան, երկիրը դատարկվում է: Իսկ մտավորականները քննարկում են, թե ով է հայեցի վարվում, ով` չէ: Այ, օրինակ, Քիմ Քարդաշյանը իրավունք չունի խոսելու 15 թվի մասին, նա հայեցի չի վարվում: Չեմ հասկանում` պոռնոյի հայեցին ո՞րն է:  Սաղ օրը արժեքներից են խոսում. էս կարելի է, էն չի կարելի…  էլ ո՞ր մեկը ասեմ:

Մինչև հիմա բոլորս կարծում ենք, թե ինչ-որ մեկը պիտի լուծի մեր հարցերը, սպասում ենք մի ինչ-որ մեծ ձյաձյա գա ու լուծի: Էդ ձյաձյան էլ Ռուսսաստանն է, մի անգամ արդեն հույսներս դրեցինք իրենց վրա, ի՞նչ եղավ: Իսրայել Օրուց բռնած` խլինքախառը ակնածանքով նայում ենք դեպի իրենց… Ընտրութունները ի՞նչ են, որ չենք կարողանում կազմակերպել, որ հետո իրար միս չուտենք: Ստեղծել ենք մի “հիմարների նավ” ու ընկել ենք բաց ծով ու մի գլուխ բաներ ենք պահանջում աշխարհից: Բա դա վտանգ չի՞: Մենք արդեն պիտի հասկանայինք, որ երբ քեզնից բան չես ներկայացնում, բայց մի գլուխ պահանջներ ես ներկայացնում աշխարհին, ՔԵԶՆԻՑ ԱԶԱՏՎՈՒՄ ԵՆ:   Էլ ո՞նց ասեմ?

3 միլիոն ժողովուրդը ի՞նչ ա, որ ինքն իրեն չի կարողանում կերակրել: Մի հատ լավ թափով “վիսոտկա” Չինաստանում, էլի, Մոսկվայի մետրոն ամեն օր էդքան մարդ մտնում-դուրս է գալիս, իսկ մեր գյուղերում դեռ խմելու ջուր չկա, երեխեքը ոջիլներ ունեն, մայրերը տանը թասի մեջ են ծննդաբերում: Ու դրա հետ մեկտեղ, ամբողջ աշխարին “ԳՌՈՒԶԻՏ ԵՆՔ” անում: Բա որ մի օր էլի զահլեքը գնա ու որոշեն էլի լուծե՞լ մեր հարցը:

Ինչ ասել է` Թուրքիան պետք է քաղաքակիրթ ձևով լուծեր Հայոց հարցը: Դե կներեք էլի, ոնց կարողացել, էնպես էլ լուծել են, և ինչո՞ւ ընդհանրապես,  Թուրքիան պետք է լուծեր մեր հարցը, որ մի հատ էլ հիմա մուննաթ ենք գալիս: Հա իհարկե, նրանք հանցագործ են: Բայց մեզ դրանից ի՞նչ:

Վերցնենք մի պարզ, կենցաղային օրինակ: Երբ հանցագործը մի կին է բռնաբարում, նրան, իհարկե, մեղադրում են, բայց հետաքննության ժամանակ միշտ հարցեր են ծագում: Ինչո՞ւ հենց այդ կնոջը բռնաբարեց, միգուցե չափից ավելի վուլգար էր հագնվել կամ միամտորեն հավատացել էր անծանոթ հանցագործին և գնացել էր հետը “բժիշկ-բժիշկ” խաղալու: Կամ բիկինիով դուրս էր եկել փողոց: Կամ փողոցում կանգնած պահպանակ էր փչում փուչիկի տեղը… Ճիշտ է, բռնաբարողի մեղքը դրանից չի պակասում, բայց գոնե  կատարվածը ուրիշներին դաս է լինում: Հիմա պետք է, որ մենք ամեն մեկս գոնե մեզ համար անցկացնենք այդ հետաքննությունը, որ մյուս անգամ “սթրինգերով” գիշերվա կեսին Ծերեթելիի խաչմերուկում չզբոսնենք:

Մի անգամ մենք արդեն ամեն ինչ արել ենք, որ մեզ հետ այդպես վարվեն:

Հիմա եկեք պարզենք. եթե  դա մեզ դուր է եկել, տենց էլ շարունակենք ու հաճույք ստանանք: Թուրքական ռաբիզ լսելով, սուրքիթ թուրքական տարազի կոշիկներ հագնելով, պորտապար պարելով: Հայաստանում մի քնձռոտ Սևանի գները էնպես բարձրացնենք, որ բնակչութունը փախչի Անթալիա` հանգստանալու, էլ չեմ հասկանում, կռիվներս ո՞րնա: Մենք վաղուց արդեն իրենց նման ենք, Զեյնաբ Խանլարովնան մեր այսօրվա հայկական ռաբիզից ինչո՞վ է տարբերվում:  Դա մեր ժողովրդի միսն ու արյունն է դարձել, ինչո՞ւ ենք հողմաղացների հետ կռիվ տալիս: Զեյնաբը 70-ականներին ստադիոններ էր հավաքում Երևանում, էսօր մեր ռաբիզներն էլ`Լոսում Կոդակ թատրոնը, էլ ինչո՞ւ ենք ձևեր թափում: Մենք միշտ հաճույքով ժամը 18-00-ին Բաքվի ոռնոցն ենք լսել,  էլ ո՞ր մեկն ասեմ:

Ամեն ժողովուրդ ինքն է ստեղծում իր ապագան: Մենք ենք մեր այսօրվա օրը ստեղծել, պատմությունից չեն նեղանում, ուսումնասիրում և դաս են քաղում:

Ինչպես որ ես մեղավոր չեմ, որ Ղարսի ժողովուրդը հանգիստ բացեց ամրոցի դռները թուրքերի առաջ և հանձնվեց, այնպես էլ էսօրվա թուրքը մեղավոր չի, որ իր պապը իմ պապուն է սպանել: Օղորմի էն մի քանի սպաներին, ովքեր խայտառակությունից ինքնասպան եղան Ղարսի ամրոցում…Օղորմի մեր բոլոր զոհերին. իրենք չհասցրեցին հասկանալ անգամ, թե ինչ կատարվեց իրենց հետ:

ԻՍԿ ՄԵ՞ՆՔ

Աղբյուրը. http://www.ejournal.am/

2 comments on “Հոդված 1915-ի մասին. Սերգեյ Դանիելյան

  1. Meline
    Սեպտեմբերի 28, 2011

    Շատ լավն էր, շատ հավանեցի…
    ուղղակի մի բան կավելացնեի: Եկեք նախ ճանաչենք մեր թշնամուն, հետո նոր ինչ-որ բաներ պահանջենք: Մենք թուրքերից պանջում ենք ցեղասպանության ճանաչում, հողերի հետ վերադարձ` առանց ճանաչելու, թե ով է թուրքը, գիտական ինչ մակարդակում է գտնվում, ինչ մշակույթ է կրում: Մենք գրեթե ոչինչ չգիտենք նրանց մասին` չհաշված անտեղի ու անիմաստ բամբասանքները: Իրականում թուրքը մեզանից խելացի է, ավելի լավ մշակույթ ունի, շատ լավ գիտնականներ ու քաղաքական գործիչներ ունի…
    Եվ մի բան էլ, եկեք մի կողմ դնենք այդ ցեղասպանության հարցը, դա թողնենք համապատասխան մասնագետների ու ամեն մեկս զբաղվենք մեր գործով: Ցեզասպանությունը մտել է մեր գիտակցական ու ենթագիտակցական մակարդակները ու խանգարում է մեզ ճիշտ ապրել, մտածել ավելի կարևոր բաների մասին, քան հողերի հետ պահանջումն է, և որ ամենակարևորն է հերիք է մեզ դնենք մեղք ժողովրդի տեղ ու բոլորից օգնություն խնդրենք: Մանկապարտեզից սկսած երեխաների մեջ դա են սերմանում` մենք կոտորած տեսած ժողովուրդ ենք, մեզ այսպես սպանեցին, մեզ այսպես բռնաբարեցին, մեզ խաբեցին…
    թողեք ապրենք…

  2. Tigran
    Նոյեմբերի 8, 2011

    Vorosh harcerum hamadzayn em,vorosh harcerum-voch.Orinak.petk e verj dnenk nvnvalun,bayc chpetk e mankurt darnank.Petk e hetamut linenk ceghaspanutyan chanachman@,bayc petk e xusapenk tshnamakan hakaturkakanutyunic,aysinkn dra karozic.Ev heto-patmutyan mej chka voreve hishatakum,vor hayer@ voreve zhoghovrdi genocidi e entarkel,manavand urartacinerin.Naev hamadzayn chem,vor turker@ nshvac zhoghovurdneri mshakuyt@ irenc mijov en anckacrel.Ushadrutyun em darcrel,vor amenahakaturkakan@ ayn erkrnern en ,vortegh turker@ shat en ev irenc agresivityamb bolorin zzvecrel en.Patmutyun@ mez canr zharangutyun e toghel,chisht e,bayc hesht ev lav aprelu aknkalikov ed zharangutyun@ mi koghm shprtel@ problemner@ chi luci,ayl Hayastan@ kdarcni karvansara rus-turkakan chanaparhin…

Թողնել պատասխան

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Փոխել )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Փոխել )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Փոխել )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Փոխել )

Connecting to %s

%d bloggers like this: